مسجد گوهرشاد مشهد؛یادگاری باشکوه از تاریخ و ایمان

امروز در سایت گردشگری برترین شیم بازهم به معرفی یکی دیگر از جاهای دیدنی مشهد می پردازیم.

اگر راهی مشهد شده باشید،بی‌تردید نام مسجد گوهرشاد مشهد را بارها شنیده‌اید؛بنایی که درست در کنار حرم امام رضا(ع) قرار گرفته و مانند نگینی آبی‌رنگ،درخشش سنت و هنر ایرانی را در دل صحن پرهیاهوی حرم به نمایش گذاشته است.بسیاری از زائران،حتی قبل از ورود به حرم،دلشان می‌خواهد چند دقیقه‌ای را در فضای بی‌نظیر این مسجد سپری کنند؛مسجدی که هم از نظر معماری شاهکاری کم‌نظیر است و هم در تاریخ ایران نقش مهمی داشته است.

این مسجد با گنبد آبی و مناره‌های طلایی خود،یکی از شناخته‌شده‌ترین جاهای مذهبی و فرهنگی مشهد است؛جایی که فقط برای نماز و عبادت نیست،بلکه داستان‌ها،رویدادها و خاطرات تاریخی بسیاری در گوشه‌گوشه آن نهفته است.

تاریخچه مسجد گوهرشاد؛حکایت نیت پاک یک بانوی هنرمند

داستان ساخت این مسجد به دوران تیموریان و سال ۸۱۸ قمری بازمی‌گردد.گوهرشاد خاتون،همسر شاهرخ تیموری و یکی از بانوان فرهیخته و خیراندیش آن دوره،دستور ساخت مسجدی بزرگ و باشکوه در کنار مرقد امام رضا(ع) را صادر کرد.او زنی مذهبی،اهل ادب و علاقه‌مند به اهل‌بیت بود؛به همین دلیل می‌خواست اثری ماندگار خلق کند که هم محل عبادت باشد و هم زیبایی هنر ایرانی را در خود جای دهد.

معمار این مسجد،قوام‌الدین شیرازی،یکی از بزرگ‌ترین معماران ایرانی بود که توانست شاهکاری خلق کند که حتی پس از قرن‌ها، هنوز زبانزد هنرشناسان است.

البته افسانه‌ها و روایت‌هایی هم درباره ساخت این مسجد وجود دارد؛ازجمله داستان معروف جوان کارگری که دل به گوهرشاد بست و پس از چهل روز خلوت و دعا،از عشق زمینی رها شد.چه واقعی باشد یا نه،این حکایات بخشی از جذابیت تاریخی این بنا را تشکیل می‌دهند.

معماری مسجد گوهرشاد؛ترکیبی از هنر، خلاقیت و روحانیت

پلان مسجد گوهرشاد مشهد،مانند بسیاری از مساجد تاریخی ایران،چهارایوانی است.وجود ایوان‌های عظیم،گنبد فیروزه‌ای،کاشی‌کاری‌های معرق، خطوط ثلث زیبا و رنگ‌های آبی و زرد،این مسجد را به یک نمونه کامل از معماری ایرانی–اسلامی تبدیل کرده است.

مهم‌ترین بخش‌های مسجد:

۱. گنبد و مناره‌ها

گنبد مسجد با ارتفاع حدود ۴۱ متر و پوشش آجرهای لعاب‌دار آبی‌رنگ،از دور هم قابل تشخیص است.دو مناره طلایی کنار گنبد نیز ارتفاعی حدود ۴۳ متر دارند و جلوه‌ای خاص به مجموعه بخشیده‌اند.

۲. ایوان مقصوره

مشهورترین و بزرگ‌ترین ایوان مسجد است؛جایی که گنبد روی آن قرار دارد.
در همین بخش،منبر صاحب‌الزمان دیده می‌شود؛منبری چوبی با ۱۴ پله که بدون حتی یک میخ ساخته شده و نمونه‌ای استثنایی از هنر منبت‌کاری ایرانی به‌شمار می‌رود.

۳. ایوان‌های شرق،غرب و شمال

هر ایوان به‌صورت قرینه طراحی شده و با کتیبه‌ها،کاشی‌ها و خطوط هنرمندانه تزئین شده است.هرکدام از آن‌ها نیز به بخشی از حرم یا رواق‌های اطراف اتصال دارد.

شبستان‌های مسجد گوهرشاد؛ترکیبی از زیبایی و معنویت

“مسجد گوهرشاد مشهد” در مجموع هفت شبستان بزرگ و کوچک دارد؛فضاهایی که در گذشته برای عبادت،استراحت و حتی پناه‌گرفتن مردم در سرما استفاده می‌شد.امروزه هم شبستان‌ها محل برگزاری نماز،مراسم معنوی و برنامه‌های فرهنگی هستند.

مهم‌ترین شبستان‌ها:

• شبستان گرم؛ویژه نماز آقایان

• شبستان تبریزی؛وسیع‌ترین شبستان مسجد

• شبستان سبزواری؛در ضلع شرقی

• شبستان نهاوندی؛مشهور به‌خاطر نمازهای حاج شیخ علی‌اکبر نهاوندی

• شبستان نجف‌آبادی؛متصل به کفشداری‌های حرم

• شبستان علوی؛در جوار رواق دارالسیاده

هر شبستان با کاشی‌کاری‌ها، نگاره‌ها و خطوط اسلامی آراسته شده است و سقف‌های ضربی آن‌ها نمونه زیبایی از هنر معماری ایرانی محسوب می‌شود.

درب‌های ورودی مسجد

مسجد گوهرشاد ۸ ورودی دارد که هریک به بخشی از حرم متصل می‌شود.همین موضوع باعث شده است بسیاری از زائران هنگام رفت‌وآمد به حرم،ناخواسته وارد فضای مسجد شوند و دقایقی را در آرامش این بنا سپری کنند.

منبر صاحب‌الزمان؛یکی از زیباترین منبرهای ایران

یکی از بخش‌هایی که معمولاً نگاه‌ها را به خود جلب می‌کند،منبر مشهور مسجد است.این منبر ۷ متری با ۱۴ پله،بدون استفاده از هرگونه میخ یا فلز ساخته شده و تماماً از چوب گردو و گلابی است.ساخت این منبر به دوره فتحعلی‌شاه قاجار برمی‌گردد و هنوز پس از سال‌ها،از شاهکارهای منبت‌کاری ایران محسوب می‌شود.

چرا بازدید از مسجد گوهرشاد ضروری است؟

این مسجد فقط یک مکان مذهبی نیست؛
اینجا محل وقوع رویدادهای مهم تاریخی بوده است.از قیام‌های مردمی گرفته تا حمله‌های مختلف و حتی ماجرای مشهور اعتراض به کشف حجاب در دوره پهلوی،همه در کنار دیوارهای همین مسجد رخ داده‌اند.

اگر حتی یک روز در مشهد بمانید،حتماً چند دقیقه‌ای به این مسجد بروید و در فضای معنوی آن قدم بزنید.معماری چشم‌نواز، تاریخ پرفرازونشیب و آرامش خاص محیط،تجربه‌ای متفاوت برای هر مسافری رقم می‌زند.