در میان ارتفاعات آرام و کمنظیر استان زنجان،در دل روستایی به نام خویین،برجی قد برافراشته که از دور همچون نگهبانی خاموش،بر گذشته و حال این سرزمین نظاره میکند.میل خویین زنجان یا همان «گنبذ» که یکی از جاهای دیدنی زنجان میباشد به گفته اهالی،یکی از آثار تاریخی ارزشمند منطقه است که در حدود ۶۰ کیلومتری مسیر زنجان به بیجار قرار گرفته و در ضلع غربی روستا،بر فراز بلندیها دیده میشود.
روستای خویین در سالهای اخیر بهدلیل داشتن طبیعتی چشمنواز و آثار تاریخی متعدد،بهعنوان یکی از روستاهای نمونه گردشگری زنجان شناخته شده است.اطراف این میل،گورستانی با وسعتی بیش از چهار هکتار قرار دارد که نشان از قدمت و اهمیت این منطقه در گذشتههای دور دارد.از همین رو،کارشناسان و باستانشناسان علاقه زیادی به بررسی این محدوده نشان دادهاند.
برخی معتقدند که برج میل خویین در گذشته دارای تزیینات و کتیبههایی بوده،اما در پی مرمتهای نادرست،آثار ارزشمند آن در زیر لایههای سیمان و گچ از بین رفتهاند.این بنا در تاریخ شانزدهم آبانماه سال ۱۳۷۹ با شماره ثبت ۲۸۷۸ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفته است.برای آشنایی با دیگر شگفتیهای طبیعت و تاریخ ایران، میتوانید به صفحه اصلی برترین شیم سر بزنید
مسیر دسترسی به میل خویین
برای دیدن این بنای تاریخی باید به جاده زنجان–بیجار در جنوبغربی شهر زنجان بروید.حدود ۶۰ کیلومتر که برانید،تابلوی راهنمای روستای خویین را در سمت راست جاده خواهید دید.پس از عبور از روستای قزلجه و ادامه مسیر،به روستای خویین میرسید.از همان ورودی روستا،میل خویین زنجان روی بلندیهای سمت غرب خودنمایی میکند و نیازی به جستوجوی زیاد ندارد.
معرفی روستای خویین
روستای خویین،در میان کوههای سنگی و دامنههای آرام،یکی از نقاط کمتر شناختهشده اما بسیار زیبا در استان زنجان است.این روستا آثار تاریخی متعددی را در دل خود جای داده که هر یک روایتگر بخشی از تاریخ کهن این سرزمیناند.
از سال ۱۳۸۵،خویین در فهرست روستاهای هدف گردشگری کشور قرار گرفت.زبان مردم این روستا نیز بهدلیل اصالت و ساختار منحصربهفردش،بهعنوان میراث ناملموس ایران و با شماره ۱۶۶ ثبت شده است.جالب است بدانید گویش محلی مردم خویین ترکیبی از زبانهای ترکی،تاتی،گیلکی،انگلیسی و حتی اسپانیایی است که برخی ریشه آن را در زبان پهلوی میدانند.
قدمت میل خویین
درباره تاریخ دقیق ساخت میل خویین زنجان سند مکتوبی وجود ندارد،اما بر اساس سبک معماری،موقعیت بنا و مقایسه آن با آثار مشابه،پژوهشگران زمان ساخت آن را بین قرون پنجم تا هفتم هجری قمری،یعنی دوران سلجوقیان تخمین میزنند.در گذشته گفته میشد که چهار برج مشابه در چهار جهت روستا وجود داشته،ولی امروزه تنها یکی از آنها پابرجا مانده است.
معماری میل خویین
برج میل خویین بیش از ۱۰ متر ارتفاع دارد و بر روی صخرهای طبیعی ساخته شده است؛جایگاهی که باعث میشده نگهبانان بتوانند منطقه را تا شعاعی گسترده زیر نظر داشته باشند.این برج نهتنها کارکردی نظامی و دیدهبانی داشته،بلکه برای کاروانیان خستهای که در مسیرهای بیابانی در حرکت بودند،نشانهای امیدبخش از نزدیکی آبادی محسوب میشده است.
ساختار بنا از دو بخش بدنه و گنبد تشکیل شده است.بخش پایین برج از لاشهسنگ،گچ و آهک بنا شده و بخش بالایی که گنبد را شکل میدهد،با آجر ساخته شده است.نوع گنبد زنگولهای و دوپوسته است که از لحاظ فرم و اجرا شباهتهایی با گنبد قیدار نبی در شهرستان خدابنده دارد.ورودی بنا در سمت شرق،رو به دره و روستا قرار دارد و سه پله سنگی در ابتدای آن دیده میشود.در ارتفاع پنجمتری نیز دو پنجره برای دیدهبانی در طرفین بنا تعبیه شده که در سالهای اخیر مسدود شدهاند.
مرمت و بازسازی
در سالهای گذشته،برخی از اهالی روستا بهصورت خودجوش اقدام به مرمت و بازسازی میل خویین کردند.بخش داخلی بنا گچکاری و نمای بیرونی آن سیمانکاری شده است.هرچند این اقدامات تا حدی از تخریب بیشتر جلوگیری کرده،اما آثار فرسودگی در قسمتهای پایینی برج هنوز دیده میشود و نیاز به مرمت اصولی توسط متخصصان میراث فرهنگی احساس میشود.
نکات مهم هنگام بازدید از میل خویین
-
مسیر رسیدن به میل در ارتفاعات قرار دارد،بنابراین همراه داشتن کفش مناسب و آمادگی بدنی ضروری است.
-
از نزدیک شدن بیش از حد به دیوارهها خودداری کنید،زیرا احتمال ریزش خاک و سنگ وجود دارد.
-
متأسفانه برخی افراد روی دیوارههای بنا یادگاری نوشتهاند؛بهتر است با رعایت احترام،در حفظ این اثر تاریخی سهیم باشیم.
-
بازدید از میل خویین رایگان است.
-
در سفر به روستای خویین،حتماً از محصولات محلی و صنایعدستی روستاییان خرید کنید تا به اقتصاد محلی کمک شود.
جاهای دیدنی اطراف میل خویین
روستای بلوبین
در نزدیکی خویین،روستایی کوچک و خوشآبوهوا به نام بلوبین قرار دارد.این روستا با معماری سنتی و سبک زندگی متفاوت، یکی از مقاصد جذاب گردشگری در غرب زنجان است.جمعیت آن تنها حدود ۶۶ نفر است و محیطی آرام برای یک گردش کوتاه و دلانگیز فراهم میکند.
غار حاجی کندی
در حدود ۳۵ کیلومتری جنوبغربی زنجان،در نزدیکی روستایی به همین نام،غار حاجی کندی واقع شده است.این غار یکی از قدیمیترین محلهای سکونت انسان در ایران بهشمار میرود و آثار بهدستآمده از آن مربوط به دورههای بسیار کهن،بین ۱۶ تا ۳۰ هزار سال پیش از میلاد است.قرار گرفتن این غار در ارتفاع ۵۰ متری و داشتن مساحتی حدود ۷۰۰ مترمربع،آن را به مکانی شگفتانگیز برای علاقهمندان به باستانشناسی تبدیل کرده است.
اگر تاکنون از روستای “میل خویین زنجان” و میل تاریخی آن بازدید کردهاید،تجربهها و حس خود را از این سفر با دیگر علاقهمندان به تاریخ و طبیعت به اشتراک بگذارید.شاید روایت شما الهامبخش کسی برای آغاز یک سفر تازه باشد
